Przemoc zawsze uderza w godność jednostki i wykracza poza przyjęte przez społeczeństwo normy. Przemoc przybiera różne formy – od fizycznego bądź seksualnego do emocjonalnego, psychicznego poniżenia drugiego człowieka.

Przemoc domowa jest niewątpliwie najgorszym rodzajem przemocy, ponieważ sprawcą jest najbliższa osoba – członek rodziny, a naturalnym środowiskiem życia człowieka jest właśnie rodzina. To właśnie w niej człowiek rodzi się, wychowuje, dojrzewa i w niej kształtuje własną osobowość. Nie zawsze jednak to środowisko spełnia należycie swoje podstawowe funkcje. Nie dla wszystkich dom rodzinny jest azylem, w którym panuje miłość, ciepło, bezpieczeństwo i wzajemne zaufanie.

Zgodnie z Ustawą z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. Poz. 1673 )  przemoc domowa to wszelkie incydenty gróźb, przemocy lub nękania (psychologicznego, fizycznego, seksualnego, ekonomicznego lub emocjonalnego) między osobami dorosłymi, którzy żyją w związku partnerskim lub są członkami tej samej rodziny, niezależnie od płci i orientacji seksualnej.  Wyżej przytoczona ustawa definiuje również  przemoc jako jednorazowe lub powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, naruszające prawa lub dobra osobiste osób najbliższych, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.

W literaturze poruszającej problematykę przemocy występuje najczęściej podział na następujące formy przemocy:

• Przemoc fizyczna – to stosowanie przez sprawcę przymusu z użyciem przewagi fizycznej do podejmowania decyzji i działań niewygodnych i krzywdzących w odczuciu ofiary. Jest to wywieranie, przy użyciu siły wpływu na stan fizyczny, zachowanie lub proces myślowy innej osoby bez jej przyzwolenia.
• Przemoc psychiczna – to wywieranie, przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej, wpływu na stan psychiczny, emocjonalny innej jednostki bez jej przyzwolenia. Jest to poniżanie i upokarzanie, pozbawienie ofiary osobistej mocy, izolowanie i narzucanie własnych sądów. Najbardziej typowymi środkami przemocy psychicznej są inwektywy, groźby i molestowanie psychiczne.
• Przemoc seksualna – to nadużycie i wykorzystanie seksualne, gwałt.
• Zaniedbanie fizyczne – to brak należytej opieki, w tym lekarskiej; wszelkie zaniedbania fizyczne ofiary.
• Zaniedbanie psychiczne – to różnego rodzaju odrzucenia, obojętność, nieokazywanie pozytywnych uczuć, lekceważenie psychicznych potrzeb ofiary.
• Nadopiekuńczość – to działania sprawcy dążące do ograniczenia właściwego rozwoju ofiary poprzez formy nadopiekuńczości doprowadzające do okaleczenia fizycznego i psychicznego.
• Przemoc finansowa (ekonomiczna)– np. utrzymywanie osoby zależnej w całkowitej zależności finansowej, zakazywanie pracy zawodowej, nie dawanie wystarczającej ilości środków finansowych na prowadzenie gospodarstwa domowego.
• Osaczenie – np. ciągłe chodzenie za kimś, dzwonienie do niego w celu zastraszania.
• Przemoc w wymiarze społecznym– zakazywanie osobie kontaktów z rodziną, przyjaciółmi, zabranianie wychodzenia z domu, upokarzanie jej w miejscach publicznych.

Poszczególne formy wzajemnie się przenikają. Czasami jedno zachowanie trudno zakwalifikować tylko do jednej kategorii.

Charakterystyczne cechy przemocy domowej to:

• intencjonalność – jest zamierzonym działaniem agresora mającym na celu podporządkowanie i kontrolowanie ofiary;
• nierówność sił – jedna strona ma przewagę nad drugą, ofiara jest słabsza od agresora;
• naruszenie prawa i dobra osobistego – sprawca używając siły narusza podstawowe prawo ofiary do nietykalności fizycznej, szacunku, godności itp.;
• cierpienie i ból – agresor narusza zdrowie, a często nawet życie ofiary, która doświadczona bólem i cierpieniem ma mniejszą szansę do samoobrony.

Cykle /fazy/ przemocy domowej
Badania wykazały, że osoby doznające przemocy, przechodzą przez trzy fazy powtarzającego się cyklu przemocy.

1. Faza narastania napięcia

W fazie pierwszej narasta napięcie i agresywność sprawcy – każdy drobiazg wywołuje jego irytację, prowokuje kłótnie i staje się coraz bardziej niebezpieczny. Osoba doznająca przemocy stara się opanować sytuację i oddalić zagrożenie. Czasem zaś nie mogąc wytrzymać „oczekiwania” sama prowokuje spięcie, aby wreszcie „mieć to za sobą”. Często pojawiają się u niej różne dolegliwości fizyczne (np. bóle żołądka i głowy, bezsenność i utrata apetytu) i psychiczne (np. wpada w apatię lub ogarnia ją silny niepokój).

2. Faza gwałtownej przemocy

W fazie gwałtownej przemocy dochodzi do ataku agresji i rozładowania złości.

3. Faza miodowego miesiąca

W tej fazie wszystko się zmienia. Osoba stosująca przemoc nagle staje się inną osobą. Stara się znaleźć jakieś wytłumaczenie i usprawiedliwienie. Przeżywa poczucie winy, okazuje skruchę, przeprasza i obiecuje, że to się już nie powtórzy. Zaczyna okazywać ciepło i miłość. Osoba doznająca przemocy zaczyna wierzyć, że partner się zmienił, i że przemoc była jedynie wyjątkowym incydentem, który już nigdy się nie powtórzy.

Fazy występują kolejno po sobie, jednakże w każdym kolejnym cyklu przemoc staje się bardziej gwałtowna i trwa dłużej natomiast faza miodowego miesiąca skraca się.

Przemoc może występować w relacjach:

• dorosłych wobec dorosłych,
• dorosłych wobec dzieci,
• dzieci wobec dorosłych.

Zdarza się, że te same osoby w jednych relacjach przyjmują rolę ofiary w innych zaś rolę sprawcy. Bywa, że np. kobieta doświadczająca przemocy ze strony partnera może jednocześnie stosować przemoc w relacjach ze swoimi dziećmi lub rodzicami. Większość sprawców przemocy w rodzinie to byłe ofiary.

Przemoc domowa to celowe i zamierzone, wykorzystujące przewagę sił, działanie przeciw innemu członkowi rodziny. Jest to czyn naruszający prawa i dobra osobiste drugiej osoby, powodujący ból, cierpienie i inne szkody. W sytuacjach przemocowych jedna ze stron ma przewagę nad drugą, sprawca zazwyczaj jest silniejszy a ofiara słabsza. Zgodnie z art. 207 § 1 Kodeksu Karnego, przemoc domowa jest przestępstwem.

Zgodnie z art. 9d ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej podejmowanie interwencji w środowisku wobec rodziny dotkniętej przemocą odbywa się w oparciu o procedurę „Niebieskiej Karty” i nie wymaga zgody osoby dotkniętej przemocą domową. Procedura „Niebieskiej Karty” obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty i ochrony zdrowia, w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy domowej.

Pamiętać należy, iż zgodnie z prawem każdy akt przemocy osób bliskich jest przestępstwem, na które każdy ma prawo, a nawet obowiązek reagować. Dowodem przemocy są nie tylko widoczne na ciele urazy. Istnieją również formy przemocy nie pozostawiające śladów jej stosowania. Osoby doznające przemocy znajdują się w bardzo trudnej sytuacji. Pozostawanie w związku pełnym krzywdzenia wynika między innymi z wyznawania tradycyjnych wartości takich jak miłość, trwałość małżeństwa, mylnego przeświadczenia, że sprawca jest dobry dla dzieci, gdyż ich nie bije, przekonania o zależności ekonomicznej od sprawcy i niemożności samodzielnego funkcjonowania, wiary w obietnice sprawcy, że się zmieni, nieracjonalnego obwiniania się za przemoc, czy też braku wiedzy na temat miejsca, gdzie osoba dotknięta przemocą może znaleźć bezpieczne schronienie i specjalistyczną pomoc. Często ofiara przemocy jest tak osaczona i zastraszona przez sprawcę, iż nie widzi możliwości zmiany sytuacji, w jakiej się znalazła. Niektóre osoby nie potrafią poradzić sobie z problemami rodzinnymi bez ingerencji osób postronnych. Interwencja z zewnątrz może niejednokrotnie zapobiec tragedii.

Należy pamiętać, że:

• każdy człowiek ma prawo do życia w środowisku rodzinnym wolnym od przemocy, która jest naruszeniem praw i dóbr osobistych;
• człowiek doświadczający przemocy nie może być za nią obwiniany;
• dzieci i młodzież mają prawo do wzrastania w bezpiecznym środowisku wolnym od przemocy, a obowiązkiem dorosłych jest im to zapewnić;
• każdy człowiek doświadczający przemocy ma prawo do pomocy prawnej, socjalnej, psychologicznej i medycznej bez naruszania godności osobistej;
• każdy człowiek ma prawo do wiedzy potrzebnej do radzenia sobie z przemocą w rodzinie;
• każdy człowiek ma prawo do przeciwdziałania przemocy domowej;
• każdy człowiek ma obowiązek udzielania pomocy ofiarom przemocy domowej.

W Gminie Nowiny działa Gminny Zespół Interdyscyplinarny ds. przeciwdziałania przemocy domowej. W jego skład wchodzą przedstawiciele:

• pomocy społecznej
• Policji
• oświaty
• ochrony zdrowia
• kuratorzy sądowi.

Przewodniczącym Zespołu jest Pan Marcin Król – Kierownik GOPS w Nowinach.

Obsługę organizacyjno-techniczną Zespołu Interdyscyplinarnego zapewnia Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Nowinach, dlatego szukając kontaktu z przewodniczącym zespołu interdyscyplinarnego, warto skontaktować się właśnie z tut. Ośrodkiem.

Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza Niebieska Karta – A.  Po wypełnieniu formularza NK-A, osoba doznająca przemocy otrzymuje od osoby wszczynającej procedurę formularz Niebieska Karta – B.

Formularz ten zawiera najważniejsze informacje o tym czym jest procedura „Niebieskie Karty”, czym jest przemoc domowa i gdzie można szukać pomocy.

Procedurę “Niebieskie Karty” może wszcząć:

• pracownik socjalny z ośrodka pomocy społecznej
• funkcjonariusz policji
• żołnierz żandarmerii wojskowej
• pracownik socjalny ze specjalistycznego ośrodka wsparcia dla osób doznających przemocy domowej
• asystent rodziny
• nauczyciel, w tym wychowawca klasy
• osoby wykonujące zawód medyczny (np. lekarz, pielęgniarka, ratownik medyczny)
• przedstawiciel komisji rozwiązywania problemów alkoholowych
• pedagog, psycholog lub terapeuta pracujący w jednostce pomocy społecznej, policji, placówce oświatowej, placówce ochrony zdrowia, komisji rozwiązywania problemów alkoholowych lub organizacji pozarządowej.

Wypełniony formularz Niebieska Karta – A trafia następnie do Zespołu Interdyscyplinarnego w miejscu zamieszkania osoby krzywdzonej. Do pracy z rodziną powoływana jest grupa diagnostyczno-pomocowa.

Grupa ta składa się ze specjalistów zajmujących się działaniem w obszarze przeciwdziałania przemocy. To przedstawiciele grupy diagnostyczno – pomocowej spotykają  się zarówno
z domniemaną osobą doświadczającą przemocy, jak i domniemaną osobą stosującą przemoc.

Po przeprowadzeniu rozmów z osobami, których dotyczy Niebieska Karta realizowany jest plan pomocy.  Na dalszym etapie przedstawiciele służb pozostają w kontakcie z rodziną, by zweryfikować na ile podjęte działania były skuteczne.

Procedura prowadzona jest aż do momentu ustania przemocy. Po zakończeniu służby czuwają nad sytuacją rodziny jeszcze przez 9 miesięcy poprzez monitoring. Celem tego działania jest upewnienie się, że przemoc została skutecznie zatrzymana i nie wróciły krzywdzące zachowania.

Niezależnie od prowadzonej procedury Niebieskie Karty jeżeli czujesz się zagrożona/y warto wezwać policję.

W ramach procedury „Niebieskie Karty” policja jest jedną ze służb, która wszczyna tą procedurę, a następnie uczestniczy w pracach grup diagnostyczno- pomocowych. Policjant ma prawo wydać nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakaz zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia wobec osoby stosującej przemoc w rodzinie, stwarzającej zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby dotkniętej tą przemocą. Wymieniony nakaz lub zakaz mogą być stosowane łącznie. Są one natychmiast wykonalne.

Policja uczestniczy także w procedurze interwencyjnego odebrania dziecka z rodziny w trybie art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, który mówi o tym, iż w razie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą domową pracownik socjalny zapewnia dziecku ochronę przez umieszczenie go u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17 i 1228), dającej gwarancję zapewnienia dziecku bezpieczeństwa i należytej opieki, w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub instytucjonalnej pieczy zastępczej. Decyzję, o której mowa pracownik socjalny podejmuje wspólnie z funkcjonariuszem Policji, a także z lekarzem, ratownikiem medycznym lub pielęgniarką.

Procedura „Niebieskie Karty” została opracowana tak, aby łączyć kompetencje służb i współpracować w celu osiągnięcia lepszych efektów. Działanie zespołowe jest niezbędne w celu odniesienia skutecznej i profesjonalnej pomocy.