Projekt herbu Sitkówka-Nowiny składa się z zaokrąglonej od podstawy renesansowej tarczy, podzielonej białym pasem prawo skos; na której w błękitnym polu od głowicy złota korona odchylona do tyłu; natomiast w czerwonym polu od podstawy trzy białe lilie w skos, jedna nad drugą.

       Na tarczy podzielonej białym pasem prawo skos, przedstawiającym rzekę Bobrze, która dzieli gminę na dwie części, widzimy od głowicy w błękitnym polu złotą koronę, będącą jedną z trzech koron herbu kapituły krakowskiej. Natomiast w czerwonym polu od podstawy, widzimy trzy białe lilie, będące herbem kapituły gnieźnieńskiej. Czerwone pole nawiązuje do królewszczyzn /Bolechowice, Szewce, Wola Murowana, Zawada/, znajdujących się na obszarze gminy, które do 1795 roku wchodziły w skład diecezji gnieźnieńskiej /archidiakonat kurzelowski, od XVII wieku dekanat małogoski/. Archidiakonat kurzelowski, obejmował północno-zachodnią część województwa sandomierskiego, głównie powiat Chęciński. W 1628 roku dzielił się na sześć dekanatów /między innymi Kurzelów i Małogoszcz/. Z kolei teren dzisiejszej gminy Sitkówka-Nowiny od strony Kielc, był w całości do 1795 roku własnością biskupów krakowskich /prepozytura kielecka, klucz kielecki/. Prepozytura kielecka obejmowała części czterech powiatów, w tym Chęcińskiego. Na jej terenie były dwa klucze: kielecki i iłżecki.

        Projekt herbu Sitkówka-Nowiny, nawiązuje do przebiegających przez jej teren podziałów kościelnych, między dwoma najważniejszymi polskimi diecezjami, który przebiegał w pobliżu grodu-miasta królewskiego Chęciny, będącego stolicą powiatu Chęcińskiego, wchodzącego w skład województwa sandomierskiego. Jest więc osadzony w tradycji historycznej tego regionu, podkreślającego jego rolę w średniowieczu i okresie nowożytnym.

        Oprócz posiadłości królewskich, na terenie dzisiejszej gminy Sitkówka-Nowiny, jak, była mowa wyżej, znajdowały się posiadłości duchowieństwa, będące nadaniami królewskimi /książęcymi/.

        Były to zwykle obszary oddalone od centrów politycznych władzy, między innymi Krakowa. Zarosłe lasami i słabo zaludnione, stały się własnością kościelną w wyniku szczodrobliwości książęcej, czy też drogą kupna. Dobra te przedstawiają większe lub mniejsze kompleksy. Nazywano je stosownie do zajmowanego obszaru, archidiakonatem, dekanatem, prepozyturą lub kluczem /clavis/. Do takich terytoriów należał klucz kielecki w powiecie Chęcińskim, który do 1789 roku stanowił najbogatszą część uposażenia biskupów krakowskich.

        W jego skład wchodziło miasto Kielce i dziewięć folwarków: Podzamkowy, Nowy, Krajno, Porąbki, Czarnów, Masłów, Górno, Cedzyna, Brzeziny i Brzezinki. Według lustracji klucza kieleckiego z 1789 roku, na jego obszarze znajdowały się 32 karczmy, 16 młynów, 15 stawów, 5 stawków zarybionych, 10 wójtostw, 7 sołectw uprzywilejowanych zamieszkiwało go 1254 włościan zagrodowych. Od strony Kielc dochodził do rzeki Bobrzy, którą to rzeką biegła granica między biskupstwem krakowskim i arcybiskupstwem gnieźnieńskim. Klucz kielecki sąsiadował do 1795 roku, na obszarze dzisiejszej gminy Sitkówka-Nowiny z archidiakonatem kurzelowskim /od XVII wieku dekanatem małogoskim/.

        Według Władysława Abrahama historyka kościoła terytoria małopolskie, w tym późniejszy archidiakonat kurzelowski, zostały przyłączone do gnieźnieńskiej diecezji w latach 1123-1125 w czasie pobytu na dworze księcia Bolesława III Krzywoustego/zm.1138/, legata papieskiego Idziego z Tuseulum. Była to rekompensata za utworzone w tym czasie /1124 r./ biskupstwo włocławskie. Przyłączone do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego terytoria małopolskie, wymienia bulla papieża Innocentego II z 1136 roku, wystawiona dla kościoła polskiego.

        Klucz kurzelowski własność archikatedry gnieźnieńskiej, w drugiej połowie XIII wieku należał do arcybiskupstwa jako nadanie książęce. W tym wieku na jego terenie, obok kościoła metropolitalnego gnieźnieńskiego i jego kapituły, istniały też kolegiaty: w Łęczycy, Kaliszu, Uniejowie i Kurzelowie. Przy każdej z nich ustanowione zostały od początku prałatury archidiakonatów, mających obowiązek taki sam, jak archidiakoni katedralni.

        W imieniu ordynariusza mieli czuwać nad karnością i moralnością duchowieństwa, nad regularnym i przyzwoitym odprawianiem służby bożej, a także wizytować parafie i kościoły. Pierwotna kolegiata w Kurzelowie mieścił się przy drewnianym kościele św. Wojciecha. Składała się z czterech prałatów i sześciu kanoników. Od strony Chęcin dochodził archidiakonat kurzelowski /od XVII wieku dekanat małogoski/ do rzeki Bobrzy i sąsiadował do 1795 roku na terenie dzisiejszej gminy Sitkówka-Nowiny z kluczem kieleckim należącym do biskupów krakowskich.

        Stąd w herbie Sitkówka-Nowiny, widzimy na renesansowej tarczy, zaokrąglonej od podstawy, podzielonej białym pasem prawo skos, w błękitnym polu od głowicy złotą koronę odchyloną do tyłu, natomiast w czerwonym polu od podstawy trzy białe lilie w skos, jedna nad drugą.

        Trzy Lilie - Pierwsze wyobrażenia herbu Trzy lilie, pojawiają się na pieczęci kapituły gnieźnieńskiej w XIII wieku. Symbolika lilii nawiązuje do dziewictwa oraz narodzin człowieka dla światła. "Pierwszego człowieka ukształtowała przecież ręka Boga z prochu ziemi". Orygenes wiąże jej symbolikę ze zmartwychwstaniem i wniebowstąpieniem Chrystusa. Jego ciało wolne od wszelkiej skazy, było podobne do lilii, która otworzyła swój kielich podczas wniebowstąpienia, otaczając ciało Chrystusa olśniewającą bielą. Również Mar$ę nazywa się lilią, podkreślając jej dziewiczy stan. Natomiast według Hipolita, lilia jest świętym Kościołem, "Dziewicą wśród pogan i Żydów, którzy ją prześladują. Ona jest jednak olśniewająco biała i lśni dzięki wierze".

        Przytoczona wyżej symbolika lilii wskazuje, że zajmuje ona w Kościele miejsce szczególne. Dlatego ze względu na jej znaczenie, trzy białe lilie, wskazujące na trój jedność Boga, zostały wybrane za herb diecezji i kapituły gnieźnieńskiej. Przedstawiane były w dwóch wersjach graficznych jako pojedyncza lilia oraz lilia podwójna. Obydwa przedstawienia ikonograficzne funkcjonowały w kapitule gnieźnieńskiej w XIII-XIX wieku. Między innymi w XVI-wiecznym herbarzu "arsenalskim" widzimy pojedynczą lilię, natomiast również w XVI-wiecznym herbarzu Marka Ambrożego z Nysy lilię podwójną /jej wzór graficzny został przeniesiony do herbu gminy Sitkówka-Nowiny/. Najlepiej tę różnicę w przedstawieniu lilii widać u księdza Jana Korytkowskiego, który ilustrując herbem diecezji i kapituły gnieźnieńskiej w swoje prace umieścił w 1883 roku trzy pojedyncze lilie w ustawieniu 2:1, natomiast w 1888 roku, trzy lilie podwójne w ustawieniu 2:1, które posłużyły do przedstawienia lilii w herbie gminy.

        Najstarszy zachowany wizerunek tego herbu widzimy na pochodzącej z pierwszej połowy XIII wieku wielkiej pieczęci kapitulnej, która była przechowywana w archiwum kapitulnym gnieźnieńskim. Przedstawia ona postać świętego Wojciecha, pierwszego patrona Polski, u którego stóp znajduje się tarcza z trzema liliami, w ustawieniu 2:1 /dwie u góry, trzecia na dole/. Występują one później na wszystkich wielkich pieczęciach kapituły. Widzimy je też umieszczone na zwornikach łączących kamienne sklepienia bocznych naw katedry gnieźnieńskiej, pochodzących z pierwszej połowy XIV-wieku, kiedy arcybiskupem był Jarosław Bogoria ze Skotnik /zm.1376/, fundator katedry. Herb Trzy Lilie, znajduje się w kościele metropolitalnym na ścianach, drzwiach, ołtarzach, organach, grobowcu św. Wojciecha, księgach, kodeksach, dokumentach i innych przedmiotach.

        Dopiero na początku XVII wieku godło kapitulne uległo zmianie w czasie reorganizacji kapituły metropolitalnej. Odtąd zaczęto używać pieczęci herbowej z trzema liliami na tarczy, w ustawieniu 2:1, ozdobionej koroną pod kapeluszem kardynalskim, mającej w otoku napis Sigillum Capituli Metropol/itanis/ Gnesnensis. Do tej pory kapituła metropolitalna używała dwóch pieczęci: mniejszej i większej.

        Najstarsza zachowana pieczęć mniejsza kapituły metropolitalnej, pochodzi z drugiej połowy XIII wieku. Przywieszona była do resztek dokumentu pergaminowego, wspólnie z pieczęcią arcybiskupa Jana /zm. 1271/. Ta długa na siedem centymetrów /7 cm/ i szeroka na cztery centymetry /4 cm/ pieczęć, przedstawia świętego Wojciecha, siedzącego w ubiorze pontyfikalnym, trzymającego w lewej ręce prostopadle pastorał, a w prawej palmę męczeńską. W otoku ponad głową św. Wojciecha znak krzyża, a od strony prawej ku lewej napis: S/igillum/ Gapituli sanctae Ecclesie Gneznen/sis/. Pieczęć ta była wyciskana w wosku, laku oraz na opłatku /pieczęć sucha, opłatkowa/, którą widzimy przywieszoną do wielu dokumentów przechowywanych w archiwum kapitulnym w Gnieźnie.

        Z kolei pieczęć większa, pochodząca z końca XII wieku o średnicy 6,5 cm. zachowała się w archiwum w kilku egzemplarzach. Widzimy na niej również siedzącego świętego Wojciecha, mającej w otoku ponad jego głową znak krzyża i napis, z góry od prawej strony w kierunku lewej S/igillum/ Capituli sanctae Gnesnen/sis/ Eccl/es/-ie. W środku pomiędzy wizerunkiem świętego Wojciecha, a otokiem z prawej strony, znajduje się napis: Scs/Sanctus/ Adal:, a z lewej: bertus. Tłok tej pieczęci prawdopodobnie uległ uszkodzeniu, ponieważ w XIII i na początku XIV wieku pojawia się nowa okrągła pieczęć wielka kapituły gnieźnieńskiej o średnicy x siedmiu centymetrów li cm/. Przedstawia postać świętego Wojciecha w stroju pontyfikalnym, trzymającego w lewej ręce na piersi pastorał, a w prawej palmę. Wojciech siedzi pod baldachimem w kształcie tronu otoczonego ornamentem opartym na dwóch słupach. Pod jego nogami została umieszczona herbowa tarcza z trzema liliami, a otoku napis: Sigillum Capituli Sancte Ecclesie Gneznensis. Na początku XVII wieku zrezygnowano z wizerunku świętego Wojciecha a na pieczęci kapituły gnieźnieńskiej pojawiły się tylko trzy korony w ustawieniu 2:1, stając się jej jedynym herbem.

       Trzy Korony - Pierwsze wyobrażenia herbu Trzy Korony, pojawiające się na pieczęci biskupiej i kapitulnej krakowskiej na przełomie XIV i XV wieku tradycja przypisywała Aronowi, biskupowi krakowskiemu /zm. 1059/, ze względu na rolę jaką odegrał w odbudowie kościoła polskiego za panowania Kazimierza Odnowiciela/1039-1058/. Jednak pierwszym biskupem krakowskim, który użył herbu z trzema koronami na swojej pieczęci sekretnej z 1300 roku, był Jan Muskata. Stąd sformułowana hipotezę, że herb kapituły krakowskiej był recepcją herbu tego biskupa. Zanim herb ten pojawił się na pieczęci kapituły, widzimy go na czteropolowej tarczy, w herbie biskupa krakowskiego Piotra Wysza z lat 1397-1403. Ponieważ równocześnie pojawiają się trzy korony w herbie kapituły, jej pieczęć musiała powstać w tym właśnie czasie. Prawdopodobnie między rokiem 1394 kiedy widzimy po raz ostatni przywieszoną do dokumentu starą pieczęć, a 1403. Chociaż nie można wykluczyć faktu, że powstała wcześniej i przez pewien czas posługiwano się starą i nową pieczęcią. Herb kapituły pełnił funkcję reprezentującą grono kanoniczne oraz narracyjną, związaną z treściami własnościowymi, identyfikacyjnymi, komemoracyjnymi, politycznymi, organizacyjnymi, przekazywanymi dzięki informacjom dotyczącym fundacji i współfundacji, patronatu, użytkowników hierarchii kościelnej. Obok wymienionych wyżej funkcji, herb ten umieszczany był na budowlach, rzeźbach, nagrobkach itd., pełniąc funkcję dekoracyjną i przyczyniając się do jego funkcjonowania w świadomości historycznej ludzi. Jak trwale może świadczyć fakt, że jego wyobrażenie zostało wykorzystane przy tworzeniu herbu dla gminy Sitkówka-Nowiny.

        Są to zawsze trzy złote korony w błękitnym polu, co potwierdza osiem barwnych wyobrażeń tego herbu oraz znane opisy z herbarzy, takich jak: Jana Długosza, Marka Ambrożego z Nysy, arsenalskiego, Erazma Kamienia. Korony są przedstawiane jako korony otwarte, odchylone do tyłu, co jest ich charakterystyczną cechą. Posiadają rozbudowane fleurony oraz imitacje szlachetnych kamieni na obręczach. Stabilność kapituły w organizacji biskupstwa krakowskiego, potwierdzona przez kilkuwiekową tradycję używania przez nią herbu sprawiła, że stał się on charakterystycznym elementem heraldyki kościelnej /obok rodowych, to jest rycerskich herbów biskupów, kanoników, urzędników diecezjalnych/. Jego pojawienie się było też wynikiem wpływu rycerstwa zdobywającego coraz wyraźniejszą dominację społeczną, czego najbardziej wyraźnym znakiem przynależności stanowej staje się herb. Trzy złote korony w błękitnym polu, odpowiadały charakterowi posługującej się nim instytucji, zarówno jeśli chodziło o barwę pola jak i elementy godła. Symbolika barwy błękitnej, obok cech wzniosłości, piękna, pochwały, oddaje przede wszystkim barwę nieba. Natomiast cyfra trzy /3/ w symbolice chrześcijańskiej ma szczególną wymowę - symbolizuje bowiem trój jedność Boga, a korony podkreślają taką konotację. Ich szafarzem w średniowieczu był papież, co podkreśla jego nakrycie głowy - tiara z trzema koronami.

        Wzór ikonograficzny korony w herbie gminy Sitkówka-Nowiny, został wzięty z pieczęci wielkiej krakowskiej kapituły katedralnej, używanej w latach 1403-1759, której srebrny oryginalny tłok przechowywany jest w Skarbcu Katedralnym na Wawelu. Ta ostro owalna pieczęć /wysokość 80 mm, szerokość 55 mm/, posiada umieszczony w polu usianym gwiazdami herb kapituły. Ponad górną krawędzią tarczy znajdują się popiersia św. Stanisława/strona prawa heraldyczna/ trzymającego pastorał i św. Wacław/strona lewa heraldyczna/ trzymającego chorągiew. Głowy obu świętych otaczają aureole. Napis napieczętny minuskułą gotycką: S/igllum/ maius Gapittuli ecc/lesia/* ecracoviensis. Tarcza herbowa zakończona owalnie, w której polu trzy otwarte korony odchylone do tyłu w ustawieniu 2:1. Herb dla gminy Sitkówka-Nowiny nawiązuje do najlepszych zasad heraldyki, a zarazem pokazuje jak w samorządowej heraldyce przy tworzeniu nowego herbu można wykorzystać podziały administracyjne, państwowe i kościelne, które wskazują na ciągłość terytorialną gminy od średniowiecza do czasów współczesnych. W tym przypadku koronę biskupstwa krakowskiego, trzy lilie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego oraz królewską czerwoną barwę, które podkreślają historyczną i terytorialną ciągłość gminy Sitkówka-Nowiny.

        Pod względem łączenia barw i ich symboliki, nawiązuje do tworzenia herbów w średniowieczu. Według Katalogu Sicillusa /około 1450 roku/ "Le blason des couleurs en armes", podaję symbolikę kolorów występujących w herbie Sitkówka-Nowiny. Barwa błękitna symbolizuje wierność, skromność, oddanie; złota symbolizuje świetność, doskonałość, mądrość, szacunek, wybitność. Natomiast czerwona symbolizuje zwycięstwo, panowanie, waleczność. Z kolei biała symbolizuje czystość, rozsądek, radość, szlachetność.

Opracowanie: Dr Jerzy Michta